Σε πολιτική συμφωνία κατέληξαν οι υπουργοί Εσωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη δημιουργία της ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (solidarity pool), του μηχανισμού που θα ρυθμίζει τον επιμερισμό των βαρών στο μεταναστευτικό μεταξύ των κρατών μελών, στο πλαίσιο του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή το καλοκαίρι του 2026. Η συμφωνία βασίζεται στα συμπεράσματα της πρώτης Ετήσιας Έκθεσης για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και καθορίζει το πλαίσιο της λεγόμενης υποχρεωτικής αλλά «ευέλικτης» αλληλεγγύης προς τις χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.
Κάθε χρόνο θα καθορίζεται ο αριθμός αιτούντων άσυλο που θα πρέπει να μετεγκατασταθούν από κράτη μέλη υπό μεταναστευτική πίεση, καθώς και το συνολικό ύψος της χρηματοδοτικής συνεισφοράς που θα μπορεί να αντικαθιστά τη μετεγκατάσταση.
Το νομικό πλαίσιο προβλέπει κατ’ ελάχιστον 30.000 μετεγκαταστάσεις ετησίως ή εναλλακτικά χρηματοδότηση ύψους 600 εκατ. ευρώ. Τα κράτη μέλη θα μπορούν να επιλέγουν ανάμεσα σε:
μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο,
χρηματοδοτική συνεισφορά,
επιχειρησιακή στήριξη (προσωπικό, τεχνικά μέσα και εξοπλισμό).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη χαρακτηρίσει την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία και την Κύπρο ως κράτη που αντιμετωπίζουν δυσανάλογη μεταναστευτική πίεση. Οι χώρες αυτές αναμένεται να είναι οι βασικοί δικαιούχοι του μηχανισμού από το 2026, μέσω χρηματοδότησης, επιχειρησιακής υποστήριξης και – όπου συμφωνηθεί – μετεγκαταστάσεων.
Έξι κράτη μέλη – Αυστρία, Βουλγαρία, Κροατία, Τσεχία, Εσθονία και Πολωνία – έχουν χαρακτηριστεί ότι αντιμετωπίζουν «σημαντική μεταναστευτική κατάσταση», γεγονός που τους επιτρέπει να ζητήσουν μερική ή πλήρη απαλλαγή από τις υποχρεώσεις συμμετοχής στον μηχανισμό για διάστημα έως ενός έτους.
Οι αιτήσεις εξαίρεσης θα εξετάζονται από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία. Ωστόσο, οι εξαιρέσεις δεν συνεπάγονται αυτόματη αύξηση των υποχρεώσεων των υπόλοιπων χωρών, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει στην πράξη το συνολικό επίπεδο στήριξης προς τα κράτη πρώτης γραμμής.
Παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε η δεξαμενή αλληλεγγύης για το πρώτο έτος εφαρμογής να φτάσει το ελάχιστο όριο των 30.000 μετεγκαταστάσεων, αρκετά κράτη μέλη ζητούν χαμηλότερο αριθμό, υποστηρίζοντας ότι ο μηχανισμός θα λειτουργήσει μόνο από τα μέσα του 2026. Εκτιμήσεις κάνουν λόγο ότι ο τελικός αριθμός μετεγκαταστάσεων θα διαμορφωθεί κάτω από το όριο των 30.000, ενώ πολλές κυβερνήσεις εμφανίζονται διατεθειμένες να επιλέξουν τη χρηματοδοτική συνεισφορά των 20.000 ευρώ ανά άτομο αντί της υποδοχής επιπλέον αιτούντων άσυλο, αξιοποιώντας παράλληλα τους μηχανισμούς αντιστάθμισης ευθύνης για τις δευτερογενείς μετακινήσεις.
Ανδρέας Μηλιώνης Δημοσιογράφος
Δημοσιεύτηκε στις 9 Δεκεμβρίου, 2025
