Μια χαμένη τριετία που δοκιμάζει την κοινωνική πολιτική του Δήμου
του Γιώργου Ροδάκογλου
Την περίοδο αυτή, αλλά και για την επόμενη διετία, δοκιμάζεται η κοινωνική ευαισθησία της Δημοτικής Αρχής του Δήμου Πέλλας. Ένα από τα ζητήματα στα οποία μπορεί να αποτυπωθεί έμπρακτα αυτή η ευαισθησία είναι η επαναλειτουργία του ΚΑΠΗ στη Νέα Πέλλα.
Ήδη, μετά το πρώτο μου άρθρο για το συγκεκριμένο θέμα, δέχθηκα αρκετά τηλεφωνήματα από συγχωριανούς μου. Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και αντιλήψεων συμφωνούν σε κάτι που θεωρούν ιδιαίτερα σημαντικό για το χωριό, την επαναλειτουργία του ΚΑΠΗ στον χώρο της Κοινότητας.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τη Νέα Πέλλα αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Σε σύνολο 1.278 κατοίκων, οι 265 είναι ηλικίας άνω των 65 ετών, ενώ τα παιδιά έως 14 ετών δεν ξεπερνούν τα 180. Με άλλα λόγια, περίπου ένας στους πέντε κατοίκους του χωριού είναι άνω των 65 ετών.
Η Νέα Πέλλα, όμως γερνάει. Και όσο αυξάνεται ο αριθμός των ηλικιωμένων, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για οργανωμένες δομές κοινωνικής προστασίας.
Το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται μόνο με ευχές, καλές προθέσεις ή περιστασιακές εκδηλώσεις. Χρειάζονται συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που θα βελτιώνουν την καθημερινότητα των κατοίκων.
Μία από αυτές είναι η επαναλειτουργία του ΚΑΠΗ.
Κέντρο κοινωνικής προσφοράς και όχι καφενείο
Το Κέντρο Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων μπορεί να ξαναγίνει ένας χώρος καθημερινής συνάντησης και, ταυτόχρονα, ένα κέντρο κοινωνικής προσφοράς, πολιτισμού και δημιουργίας.
Ένα οργανωμένο ΚΑΠΗ δεν μπορεί να περιορίζεται στον καφέ, στο τάβλι και στην καθημερινή συναναστροφή, όσο σημαντικά κι αν είναι αυτά για τους ηλικιωμένους. Μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερα, με προγράμματα πρόληψης και ενημέρωσης για θέματα υγείας, ήπιας άσκησης, δημιουργικής απασχόλησης, πολιτιστικών δραστηριοτήτων και εκδρομών.
Ακόμη, η εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες μπορεί να βοηθήσει τους μεγαλύτερους ανθρώπους να επικοινωνούν ευκολότερα με τα παιδιά και τα εγγόνια τους.
Όλα αυτά μπορούν να οργανωθούν σταδιακά, με τη συνεργασία των κοινωνικών υπηρεσιών του Δήμου, επαγγελματιών και εθελοντών, χωρίς να απαιτείται εξαρχής ένας πολυδάπανος μηχανισμός.
Το ζητούμενο είναι να αποκτήσει το ΚΑΠΗ σταθερή καθημερινή λειτουργία και ένα ουσιαστικό πρόγραμμα, που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας.
Οι ηλικιωμένοι είναι η ζωντανή ιστορία του χωριού
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση με ιδιαίτερη σημασία, η κοινωνική προσφορά και η τοπική ιστορία.
Οι μεγαλύτεροι κάτοικοι της Νέας Πέλλας αποτελούν πολύτιμες πηγές ιστορίας. Έχουν μνήμες από τους γονείς τους, τις παλιές οικογένειες, τα επαγγέλματα, τις γιορτές, τις δυσκολίες και τις αλλαγές που συντελέστηκαν μέσα στις δεκαετίες.
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να δημιουργηθεί μια ομάδα προφορικής ιστορίας, σε συνεργασία με το Δημοτικό Σχολείο και τους πολιτιστικούς φορείς του χωριού, με αναφορές και στους ανθρώπους που διακρίθηκαν, καθώς και στους ευεργέτες που άφησαν την περιουσία τους στη Νέα Πέλλα.
Αν μια τέτοια πρωτοβουλία είχε ξεκινήσει πριν από χρόνια, σήμερα θα διαθέταμε έναν πραγματικό ηχητικό θησαυρό μαρτυριών. Πολλοί άνθρωποι έχουν ήδη φύγει από τη ζωή, παίρνοντας μαζί τους μνήμες που δεν καταγράφηκαν ποτέ.
Αυτός θα μπορούσε να είναι ένας ακόμη σημαντικός ρόλος του ΚΑΠΗ, να φέρει κοντά τις γενιές και να συμβάλει στη διάσωση της ιστορικής μνήμης του τόπου.
Αντίστοιχες κοινωνικές και δημιουργικές δραστηριότητες συναντάμε σε οργανωμένα ΚΑΠΗ της Έδεσσας, της Θεσσαλονίκης, των Γιαννιτσών, της Κρύας Βρύσης και άλλων περιοχών.
Απαιτούν, ασφαλώς, υπεύθυνο συντονισμό, συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες και σταθερό πρόγραμμα. Εδώ μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά και η νέα γενιά της Νέας Πέλλας, εφόσον υπάρξει διάθεση συμμετοχής και συνεργασίας.
Άλλος ο ρόλος των συλλόγων και άλλος του ΚΑΠΗ
Ένα ζήτημα που πρέπει να ξεκαθαριστεί είναι η διαφορά ανάμεσα στη λειτουργία μιας οργανωμένης δημοτικής κοινωνικής δομής και στις δραστηριότητες ιδιωτικών επιχειρήσεων ή τοπικών συλλόγων.
Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις μπορούν να αποτελούν σημεία συνάντησης και κοινωνικής συναναστροφής. Οι πολιτιστικοί και αθλητικοί σύλλογοι μπορούν επίσης να προσφέρουν σημαντικό έργο στην τοπική κοινωνία. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν τον θεσμικό ρόλο ενός οργανωμένου ΚΑΠΗ.
Ο Αθλητικός Σύλλογος «Μέγας Αλέξανδρος», η Ενορία, η θεατρική ομάδα «Πελλαία Μούσα» και άλλοι φορείς θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να οργανώσουν κοινές δράσεις και πρωτοβουλίες για την τρίτη ηλικία. Η συμβολή τους θα ήταν πολύτιμη, αλλά συμπληρωματική.
Το ΚΑΠΗ αποτελεί οργανωμένη δομή κοινωνικής προστασίας, με συγκεκριμένη αποστολή, πρόγραμμα και ευθύνη λειτουργίας.
Επομένως, η συζήτηση δεν πρέπει να αφορά το ποιος σύλλογος ή ποια επιχείρηση εξυπηρετεί σήμερα κάποιες ανάγκες των ηλικιωμένων, ούτε αν μια επιχείρηση ανήκει σε κάποιον φίλο ή γνωστό.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι γιατί η Νέα Πέλλα δεν διαθέτει πλέον τη συγκεκριμένη δομή που στο παρελθόν λειτουργούσε και, ανεξάρτητα από τις όποιες αδυναμίες της, προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες.
Ο χώρος της Κοινότητας αποτελεί την πλέον κατάλληλη επιλογή
Το κτίριο της Κοινότητας αποτελεί, κατά την άποψή μου, την πλέον κατάλληλη επιλογή για την επαναλειτουργία του ΚΑΠΗ.
Και αυτή η θέση στηρίζεται σε συγκεκριμένα πρακτικά δεδομένα.
Καταρχάς, πρόκειται για χώρο στον οποίο το ΚΑΠΗ λειτουργούσε και στο παρελθόν. Δεν προτείνεται, επομένως, μια καινούργια ή αδοκίμαστη λύση, αλλά η επαναφορά μιας κοινωνικής λειτουργίας σε έναν χώρο που έχει ήδη εξυπηρετήσει τον ίδιο σκοπό.
Επιπλέον, το λειτουργικό κόστος μπορεί να παραμείνει περιορισμένο, καθώς η ηλεκτροδότηση και η θέρμανση καλύπτονται ήδη από τον Δήμο, δηλαδή από δημοτικούς πόρους στους οποίους συνεισφέρουν και οι ίδιοι οι κάτοικοι μέσω των δημοτικών τελών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η λειτουργία ενός οργανωμένου ΚΑΠΗ δεν θα έχει πρόσθετες δαπάνες. Σημαίνει όμως ότι υπάρχει ήδη μια βασική υποδομή που μπορεί να περιορίσει σημαντικά το κόστος επαναλειτουργίας του.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα είναι η θέση του κτιρίου.
Ο συγκεκριμένος χώρος βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο ιατρείο, ενώ σε απόσταση περίπου είκοσι μέτρων λειτουργεί φαρμακείο. Πρόκειται για δύο υπηρεσίες ιδιαίτερα χρήσιμες για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.
Παράλληλα, υπάρχει προαύλιος χώρος, όπου οι ηλικιωμένοι μπορούν να κάθονται, να πίνουν τον καφέ τους με ασφάλεια, να συζητούν και να απολαμβάνουν τις καλές ημέρες του χρόνου, όπως συνέβαινε και στο παρελθόν.
Με μια σχετικά περιορισμένη οικονομική παρέμβαση, εφόσον πληρούνται οι προδιαγραφές ο εσωτερικός χώρος θα μπορούσε να διαμορφωθεί κατάλληλα, ώστε να γίνει ένα ζεστό, λειτουργικό και φιλόξενο σημείο συνάντησης.
Μια δομή που δεν θα παραπέμπει σε ένα απλό καφενείο ή σε έναν πρόχειρα διαμορφωμένο χώρο, αλλά θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας.
Η παρέμβαση αυτή θα μπορούσε, μάλιστα, να συνδυαστεί με την ανακαίνιση του κτιρίου της Κοινότητας, η οποία, σύμφωνα με τον υφιστάμενο σχεδιασμό, αναμένεται να ξεκινήσει στα τέλη Μαΐου.
Παράλληλα, έχει τεθεί και μια ενδιαφέρουσα ιδέα για τη συνολική ανάδειξη του κτιρίου ως πρότυπου χώρου λειτουργίας μιας κοινότητας, ενδεχομένως με επισκέψιμο χαρακτήρα και στοιχεία τοπικής ιστορίας.
Αν αυτή η ιδέα προχωρήσει, θα μπορούσε να προσδώσει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στο κτίριο και να δημιουργήσει έναν ακόμη λόγο επίσκεψης στη Νέα Πέλλα.
Το σημαντικότερο, όμως, δεν είναι τα τετραγωνικά μέτρα ούτε το ύψος της δαπάνης.
Είναι οι άνθρωποι.
Είναι η ανάγκη να βγαίνουν από το σπίτι τους, να επικοινωνούν, να αισθάνονται χρήσιμοι και να συνεχίζουν να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία.
Και ας μην ξεχνάμε ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν θα βρίσκονται για πάντα ανάμεσά μας. Κάποτε οι νεότεροι θα πάρουν τη θέση τους.
Βεβαίως, υπάρχουν συγκεκριμένες διοικητικές και τεχνικές προϋποθέσεις, όπως ο κανονισμός λειτουργίας, η καταλληλότητα του κτιρίου, οι απαιτούμενες εγκρίσεις και οι διαδικασίες αδειοδότησης.
Αυτά πρέπει να εξεταστούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να προσδιοριστούν με ακρίβεια οι απαιτούμενες παρεμβάσεις, το κόστος και ο χρόνος υλοποίησης.
Το γεγονός, όμως, ότι υπάρχουν διαδικασίες δεν μπορεί να αποτελεί από μόνο του λόγο για να μην ξεκινήσει η προσπάθεια. Οι διαδικασίες υπάρχουν για να διασφαλίζουν τη σωστή λειτουργία μιας δομής, όχι για να χρησιμοποιούνται ως διαρκές επιχείρημα αναβολής.
Τρία χρόνια χωρίς αποτέλεσμα. Γιατί;
Και εδώ φτάνουμε στο ουσιαστικό ζήτημα.
Γιατί δεν έχει προχωρήσει η επαναλειτουργία του ΚΑΠΗ τα τελευταία τρία χρόνια;
Έχει εξεταστεί επίσημα το θέμα από τη δημοτική αρχή; Έχουν καταγραφεί οι ανάγκες, οι απαιτούμενες παρεμβάσεις και το κόστος; Υπάρχει συγκεκριμένος σχεδιασμός ή χρονοδιάγραμμα;
Και, κυρίως, ποια είναι η θέση των μελών της τοπικής διοίκησης της Νέας Πέλλας; Τι ενέργειες έχουν κάνει μέχρι σήμερα;
Πρόκειται για απολύτως δικαιολογημένα ερωτήματα, στα οποία οι κάτοικοι δικαιούνται συγκεκριμένες απαντήσεις.
Δεν είναι γνωστό αν υπήρξαν εμπόδια ή διαφορετικές εκτιμήσεις για τις προτεραιότητες της Κοινότητας. Ούτε είναι σωστό να αποδίδονται προθέσεις χωρίς στοιχεία.
Εκείνο που είναι γνωστό είναι ότι το ΚΑΠΗ δεν λειτουργεί και ότι μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί στους κατοίκους ένα σαφές σχέδιο επαναλειτουργίας του.
Έτσι, οι κάτοικοι παραμένουν στο σκοτάδι και η στασιμότητα τείνει να παρουσιάζεται ως κανονικότητα. Μια κατάσταση που δεν βοηθά την τοπική κοινωνία και επιτρέπει στα προβλήματα να διαιωνίζονται.
Είναι επίσης αναγκαίο να γίνει κατανοητό ότι τα προβλήματα μιας τοπικής κοινωνίας πρέπει να αξιολογούνται και να ιεραρχούνται.
Για παράδειγμα, η διαχείριση των δέντρων στα νεκροταφεία αποτελεί ένα ζήτημα που χρειάζεται αντιμετώπιση. Το ίδιο όμως ισχύει και για την οργανωμένη κοινωνική προστασία των ηλικιωμένων.
Δεν πρόκειται για αλληλοαποκλειόμενες ανάγκες. Η δημοτική διοίκηση οφείλει να ασχολείται και με τα δύο. Ωστόσο, όταν μιλάμε για ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, για τη μοναξιά, την απομόνωση και τη βελτίωση της καθημερινότητάς τους, η κοινωνική διάσταση του ζητήματος επιβάλλει ιδιαίτερη προτεραιότητα.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και μια ευθύνη της ίδιας της τοπικής κοινωνίας.
Οι κάτοικοι πρέπει να εκφράζουν δημόσια τις ανάγκες και τις απόψεις τους, να συμμετέχουν στον διάλογο και να διεκδικούν όσα θεωρούν σημαντικά για τον τόπο τους.
Μια κοινωνία που δεν εκφράζεται δυσκολεύεται να διεκδικήσει.
Και μια διοίκηση που δεν αναγνωρίζει ή δεν αναδεικνύει τις πραγματικές ανάγκες των κατοίκων κινδυνεύει να απομακρυνθεί από την καθημερινότητά τους.
Η ενημέρωση, επομένως, πρέπει να είναι συνεχής και ουσιαστική. Οι κάτοικοι δεν μπορεί να παραμένουν στο σκοτάδι για ζητήματα που τους αφορούν άμεσα.
Μια απόφαση που δεν έχει ακόμη ληφθεί
Ο δήμαρχος Πέλλας έχει κάθε λόγο να υποστηρίξει την επαναλειτουργία του ΚΑΠΗ, ανταποκρινόμενος σε ένα αίτημα που σε μένα τουλάχιστον το έχουν μεταφέρει αρκετοί κάτοικοι της Νέας Πέλλας.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν χρειάζεται να αποτελέσει πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει ένα θετικό παράδειγμα συνεργασίας ανάμεσα στον Δήμο, την τοπική διοίκηση, τους συλλόγους, τους επαγγελματίες και τους ίδιους τους κατοίκους.
Άλλωστε, οι δημοτικές αρχές κρίνονται πρωτίστως από την αποτελεσματικότητά τους και από την ικανότητά τους να δίνουν λύσεις σε πραγματικά προβλήματα.
Η προηγούμενη διοίκηση κρίθηκε για το έργο και τις παραλείψεις της. Με τα ίδια κριτήρια θα κριθεί και η σημερινή.
Ειδικά για το ΚΑΠΗ, έχουν ήδη περάσει σχεδόν τρία χρόνια από την έναρξη της σημερινής δημοτικής περιόδου και απομένει χρονικό διάστημα δυο ετών στο οποίο μπορούν να αναληφθούν ουσιαστικές πρωτοβουλίες.
Το διάστημα αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί για να ολοκληρωθεί ο απαραίτητος σχεδιασμός και, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, να προχωρήσει η επαναλειτουργία του.
Οι κάτοικοι δεν ζητούν κάτι υπερβολικό.
Ζητούν να ξανανοίξει ένας χώρος που υπήρχε, να ανακαινιστεί, να αποκτήσει ουσιαστική λειτουργία και να επιστρέψει στους ανθρώπους για τους οποίους δημιουργήθηκε.
Το γράφει, εξάλλου, και η πινακίδα που βρίσκεται στο κτίριο: «ΚΑΠΗ ΝΕΑΣ ΠΕΛΛΑΣ».
Δεν γράφει κάτι άλλο.
Δεν χρειάζονται λοιπόν μεγάλες υποσχέσεις. Χρειάζεται μια απόφαση, ένας ρεαλιστικός σχεδιασμός και η βούληση να εφαρμοστεί.
Ο Στάθης Φουντουκίδης μπορεί να αναθέσει στους αρμόδιους συνεργάτες του, σε συνεννόηση με τα μέλη της τοπικής διοίκησης και τις υπηρεσίες του Δήμου, να συντονίσουν τις απαραίτητες ενέργειες.
Στη Νέα Πέλλα υπάρχουν και νέοι άνθρωποι, ακόμη και μέσα στον συνδυασμό του, που θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά σε αυτή την προσπάθεια.
Αυτό θα ήταν ένα συγκεκριμένο έργο με πραγματικό κοινωνικό αντίκρισμα.
Και για όσους ασχολούνται με τα κοινά ή θα ζητήσουν αύριο την εμπιστοσύνη των κατοίκων, η επαναλειτουργία του ΚΑΠΗ αποτελεί μια ευκαιρία να αποδείξουν στην πράξη ότι αντιλαμβάνονται τις ανάγκες του τόπου.
Πάνω απ' όλα, όμως, πρέπει να γίνει κατανοητό κάτι πολύ απλό.
Το ΚΑΠΗ δεν ανήκει σε καμία δημοτική παράταξη, σε κανέναν σύλλογο και σε κανένα πρόσωπο. Ανήκει στην τοπική κοινωνία και οφείλει να υπηρετεί τους ανθρώπους της.
Και κάποτε όλοι μας, ανεξάρτητα από τις σημερινές θέσεις, τις ηλικίες ή τις διαφωνίες μας, θα βρεθούμε στη θέση αυτών των ανθρώπων.
Αυτός είναι, τελικά, ο σημαντικότερος λόγος για να προχωρήσει η επαναλειτουργία του.
Όχι για να πιστωθεί κάποιος μια πολιτική επιτυχία, αλλά για να μπορεί η Νέα Πέλλα να πει ότι δεν ξέχασε τους ανθρώπους που τη δημιούργησαν και τη στήριξαν όλα αυτά τα χρόνια.
Κλείνοντας, θέλω να διευκρινίσω ότι προσωπικά, ως δημοσιογράφος και μόνο με αυτή την ιδιότητα, με ενδιαφέρει να δω τους ηλικιωμένους συγχωριανούς μου να αποκτούν ξανά τον δικό τους χώρο και να μη χρειάζεται να αναζητούν σημεία συνάντησης στους δρόμους και στα πεζοδρόμια.
Τους αξίζει κάτι καλύτερο.
Αν αυτό το πετύχει η σημερινή δημοτική αρχή, θα αναγνωρίσουν και οι κάτοικοι του χωριού.
Η κοινωνία έχει κρίση, αντιλαμβάνεται τις ανάγκες της και μπορεί να αξιολογήσει τόσο τις πρωτοβουλίες όσο και τις παραλείψεις όσων έχουν αναλάβει τη διοίκησή της.
Εκείνο, λοιπόν, που έχει σημασία δεν είναι ποιος θα κερδίσει πολιτικά, αλλά τι θα κερδίσουν οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη.
Και θέλω να πιστεύω ότι ο σημερινή διοίκηση, ανεξάρτητα από τις αποφάσεις που θα λάβει στο υπόλοιπο της θητείας της, αντιλαμβάνεται πως η δημόσια κριτική αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του δημοκρατικού διαλόγου και πως το συγκεκριμένο άρθρο έχει έναν σαφή σκοπό, την επίλυση ενός πραγματικού κοινωνικού προβλήματος. Και ο ίδιος δήμαρχος βέβαια έχει κάθε δικαίωμα να το αγνοήσει. Η αποτελεσματικότητα όμως στο τέλος θα κριθεί.
Σημείωση: Οι συνοδευτικές φωτογραφίες έχουν υποστεί επεξεργασία με Τεχνητή Νοημοσύνη
Δημοσιεύτηκε στις 31 Οκτωβρίου, 2026