Ο έλεγχος της ανεξαρτησίας με λίγα ευρώ!
του Γιώργου Ροδάκογλου
Ο ρόλος της δημοσιογραφίας είναι ξεκάθαρος. Ελέγχει την εξουσία, σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο, αποκαλύπτει την αλήθεια και ενημερώνει πολίτες. Όταν όμως επηρεάζεται από οικονομικά συμφέροντα και μυστικές συναλλαγές, τότε αλλάζει ταυτότητα και η διαδρομή της, τραυματίζει την κοινωνία. Η έκφραση «παροχή» ή αντάλλαγμα περιγράφει μια σκοτεινή πλευρά της δημόσιας ζωής και είναι η στιγμή που η είδηση παύει να είναι αποτέλεσμα έρευνας και γίνεται προϊόν συναλλαγής. Σε αυτές δε τις περιπτώσεις, η πληροφορία δεν υπηρετεί την αλήθεια αλλά εκείνον που πληρώνει.
Οι συνέπειες όμως είναι σοβαρές. Ο πολίτης παραπληροφορείται, η εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης καταρρέει και η δημόσια συζήτηση μετατρέπεται σε πεδίο χειραγώγησης. Και τότε η ζημιά δεν περιορίζεται μόνο σ έναν δημοσιογράφο ή σε ένα μέσο, αλλά αγγίζει συνολικά την αξιοπιστία της ενημέρωσης, με την φήμη ότι… «όλοι τα παίρνουν».
Και αμέσως αρχίζει «ο πόλεμος». Οι «βολεμένοι»- που συνήθως χαρακτηρίζονται από ρηχότητα - στρέφονται εναντίον, όσων δεν υιοθετούν τέτοιες πρακτικές, Γιατί όταν δεν μπορούν να τους αντικρούσουν, προσπαθούν να τους λερώσουν. Δεν έχουν απάντηση στα επιχειρήματα, γι’ αυτό στοχοποιούν τον άνθρωπο, πετώντας λάσπη με υπογραφή την ανωνυμία, δηλαδή τη δειλία.
Είναι όμως πραγματικά ταπεινωτικό για έναν δημοσιογράφο, στα μάτια όλων, να δέχεται «ιδιωτικό όφελος» από διάφορα πρόσωπα για να γράψει μια είδηση, ακόμη και για την παρουσίαση μιας θεατρικής παράστασης. Αυτή η πρακτική είναι ένας ξεπεσμός της ενημέρωσης που από ένα σημείο και μετά εμφανίζεται ως δεδομένο, και η κατάντια αυτή, μένει ως εικόνα των πολιτών.
Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι η κοινωνία το αντιλαμβάνεται. Οι πολίτες παρακολουθούν, συγκρίνουν και καταλαβαίνουν. Βλέπουν ποιοι εμφανίζονται ανώνυμα, και ποιοι αποσιωπούν τα προβλήματα αλλά το κυριότερο, αντιλαμβάνονται, το…γιατί τα προβλήματα μιας περιοχής δεν αναδεικνύονται. Δεν χρειάζεται λοιπόν κάποια ιδιαίτερη ευφυία για να το διαπιστώσει κανείς. Αρκεί να κάνει μια βόλτα στον τόπο που ζει και θα αντιληφθεί ότι αυτά που παρατηρεί ίσως να μην τα «παρατηρούν» αυτοί, οι οποίοι έχουν το ρόλο για να τα κοινοποιούν.
Σε μικρές κοινωνίες όμως, υπάρχει και μια επικίνδυνη αυταπάτη. Κάποιοι πιστεύουν ότι επειδή κατέχουν μια θέση εξουσίας - ακόμη και με πλαστά πτυχία μη αναγνωρισμένων εργαστηρίων- μπορούν να ελέγχουν τα πάντα, τις αποφάσεις και τους ανθρώπους. Αυτό όμως δεν είναι τίποτε άλλο από μια πλάνη γιατί η δουλειά ενός θεσμοθετημένου εκπροσώπου έχει όρια. Αφορά μόνο στη διοίκηση και στη λειτουργία των υπηρεσιών και ο ίδιος ελέγχεται θεσμικά ως δημόσιος λειτουργός, διότι αμείβεται από τη φορολογία των πολιτών, δηλαδή πληρώνεται από δημόσιο χρήμα.
Όταν όμως, γίνει η αρχή της «παροχής» τότε δύσκολα υπάρχει επιστροφή γιατί από τη στιγμή που η ενημέρωση θα μπει σε αυτή τη λογική της συναλλαγής, η ανεξαρτησία χάνεται και η αξιοπιστία καταρρέει. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, ο αναφερόμενος ως δημοσιογράφος δεν γράφει ελεύθερα αλλά γράφει μέσα στα όρια που του επιβάλλει εκείνος που τον πληρώνει και ίσως τότε δεν θα έπρεπε να αποτελεί μέλος δημοσιογραφικού σωματείου.
Και κάτι επίσης που δεν πρέπει να λησμονείται. Τα ρεπορτάζ, η αρθρογραφία, ο σχολιασμός η σάτιρα, δεν πρέπει να υποτάσσονται σε εντολές γιατί οι δημοσιογράφοι όπως και όλοι οι δικηγόροι, οι αστυνομικοί, οι θεολόγοι και οι οδοντίατροι, δεν είναι ίδιοι. Η ελευθερία του λόγου λοιπόν πρέπει να παραμένει ελεύθερη και δεν πρέπει να δωροδοκείται με προκάλυμμά παράλληλες υπηρεσίες, και όπως κατ επανάληψη έχει πει από σκηνής και ο Λάκης Λαζόπουλος «αυτό, όταν γίνεται, αποτελεί την κατάντια ενός λειτουργήματος».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ιωάννης Κ. Παπαθανασόπουλος, Δημοσιογραφική Δεοντολογία (Αθήνα: Καστανιώτης, 2005).
Νίκος Δεμερτζής, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και Εξουσία (Αθήνα: Παπαζήσης, 2002).
Γιώργος Κύρτσος, Η Διαπλοκή: Πολιτική και ΜΜΕ στην Ελλάδα (Αθήνα: Λιβάνης, 2007).
Στέλιος Παπαθανασόπουλος, Η Κατασκευή της Πραγματικότητας από τα ΜΜΕ (Αθήνα: Καστανιώτης, 1997).
Γιώργος Πλειός, Δημοσιογραφία και Νέα Μέσα: Η Επικοινωνία στην Ψηφιακή Εποχή (Αθήνα: Gutenberg, 2011).
Νίκος Δεμερτζής, Δημόσια Σφαίρα και ΜΜΕ (Αθήνα: Παπαζήσης, 2008)
Πηγή: Thes.gr
Δημοσιεύτηκε στις 18 Απριλίου, 2026
